<p><span style="line-height: 1.42857;">काठमाडौं ।</span><br></p><p>निर्वाचन आयोगले प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई मन्त्रिपरिषद् विस्तारको पछिल्लो निर्णय सच्याउन आग्रह गरे पनि उनले आयोगको आग्रह सुन्या नसुन्यै गरे । प्रधानमन्त्री देउवाले भदौ २६ र असोज २ मा मन्त्रिपरिषद् विस्तार गरी आफ्नो नेतृत्वको मन्त्रिमण्डललाई ५६ सदस्यीय पुर्‍याएपछि आयोगले पछिल्लो विस्तारलाई गम्भीरतापूर्वक लिँदै निर्णय सच्याउन आग्रह गरेको थियो ।</p><p>देउवाको मन्त्रिपरिषद् विस्तार गर्ने निर्णपछि लगत्तै आयोगले विज्ञप्तिमार्फत भनेको थियो, ‘आचारसंहिता जारी भइसकेपछि मन्त्रिपरिषद् विस्तार गर्ने कार्यले निर्वाचनको स्वच्छता, मर्यादा र निष्पक्षता कुण्ठित हुनुका साथै संवैधानिक निकायबीच संवैधानिक दायित्वबमोजिम शक्तिसन्तुलन तथा शक्ति पृथकीकरणको सिद्धान्तविपरीत भएकाले तत्काल निर्णय सच्याउन आयोग आग्रह गर्दछ ।’</p><p><span style="line-height: 1.42857;">स्थानीय निकायका पहिलो, दोस्रो र तेस्रो चरण निर्वाचनका बेला पटक-पटक आचारसंहिता उल्लंघन हुँदा निरीह देखिएको आयोगले आफ्नो संवैधानिक भूमिकामाथि सरकारले हस्तक्षेप गर्न थालेको महसुस गर्न थालेको छ । तर, सरकार आयोगको आग्रहप्रति बेपर्वाह देखिन्छ । आयोगका एक उच्च अधिकारी भन्छन्, ‘सरकारले हाम्रा कुरा सुन्न छाडिसकेको छ ।’ प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा निर्वाचनका लागि निर्वाचन आयोगले भदौ १५ देखि आचारसंहिता लागू गरिसकेको छ ।</span><br></p><p>सरकारले प्रदेश र प्रतिनिधिसभा निर्वाचन मिति पनि आयोगको परामर्शविनै तोक्यो । प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा निर्वाचन कार्यतालिका पनि सरकारकै निर्देशनमा सार्वजनिक गर्न आयोग बाध्य बन्यो । पूर्वप्रमुखनिर्वाचन आयुक्त सूर्यप्रसाद श्रेष्ठ स्वच्छ निष्पक्ष र स्वतन्त्र निर्वाचन गराउने दायित्व बोकेको आयोगमाथि सरकारले सिधै हस्तक्षेप गर्न थालेको टिप्पणी गर्छन् ।</p><p><span style="line-height: 1.42857;">‘संविधानले निर्वाचन आयोगलाई संवैधानिक अंगका रूपमा परिकल्पना गरेको छ तर पछिल्लो समय कानुनी हिसाबले, कार्यान्वयन हिसाबले, नीतिगत निर्णय गर्ने हिसाबले सरकारको सिधै आयोगमाथि हस्तक्षेप गरिरहेको छ’, श्रेष्ठ भन्छन्, ‘यस्ता कार्यबाट सरकारले आफूलाई टाढा राख्नुपर्नेमा अझ बढी त्यस्ता गतिविधि बढ्दै जानु चिन्ताको विषय हो ।’</span><br></p><p>संविधानसभा निर्वाचनपछि हस्तक्षेपका घटना बढ्दै गएको औंल्याउँदै श्रेष्ठले भने, ‘सरकार निर्वाचनको मूल्य, मान्यता र पद्धतिप्रति प्रतिबद्ध हुनुपर्नेमा त्यो देखिएन ।’नेपालको संविधान २०७२ को २४६ धारामा आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकारको व्यवस्था छ । उक्त धाराले ‘निर्वाचन सञ्चालन रेखदेख, निर्देशन र नियन्त्रण गर्न सक्ने’ अधिकार आयोगलाई दिएको छ । तर, संविधानले परिकल्पना गरेअनुसारको अधिकार आयोगले पाएन ।</p><p>निर्वाचन मिति तोक्ने अधिकार निर्वाचन ऐनमा राखिएन । व्यवस्थापिका संसद्बाट पारित निर्वाचन आयोग ऐन २०७३ मा आयोगको क्षेत्राधिकार कटौती गरिएको छ । यो ऐनको परिच्छेद २ मा आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकारसम्बन्धी व्यवस्थामा निर्वाचन मिति तोक्ने व्यवस्था संघीय कानुनमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक सरकारले तोक्नेछ भनी उल्लेख छ । तर, निर्वाचनको मिति तोक्नुअघि सरकारले आयोगको परामर्श लिनुपर्ने उल्लेख छ ।</p><p>आचारसंहिता उल्लंघनमा राजनीतिक दल र तिनका उम्मेदवारलाई स्पष्टीकरण सोधेर मात्रै लचिलो व्यवहार प्रदर्शन गरिएको हो । (नवराज ढकाल, आयोग प्रवक्ता</p><p>यसअघि यस्तो व्यवस्था नरहेको पूर्वनिर्वाचन आयुक्त श्रेष्ठ बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘निर्वाचन ऐन निर्माण गर्दा उसलाई कुण्ठित बनाउने काम गरियो ।’ अहिलेको प्रतिनिधिसभा तथा प्रदेशसभासम्बन्धी कानुनमा पनि त्यस्तै प्रावधान राखिएको छ ।सरकारका पछिल्ला गतिविधिले निर्वाचन आयोगलाई सरकारको प्रभाव पार्न खोजेको जस्तो धेरैले अनुभव गर्न थालेका छन् । श्रेष्ठका अनुसार स्थानीय तहको निर्वाचन चरणबद्ध गराउन सरकारको भूमिका उल्लेख्य रहेको देखियो ।</p><p>पूर्वप्रमुख निर्वाचन आयुक्त नीलकण्ठ उप्रेती भन्छन्, ‘एकै चरणमा निर्वाचन गर्न सकेको भए २५ प्रतिशत कम खर्च हुन्थ्यो ।’आयोगले पहिलो र दोस्रो चरणको निर्वाचन सम्पन्न गर्न ६ अर्ब ३० करोड खर्च गरेको छ । ‘चरणबद्ध निर्वाचनले खर्च बढाउने काम मात्रै गर्‍यो । आयोगलाई स्थानीय तहको निर्वाचन एकै चरणमा गराउन खासै गाह्रो थिएन ।’</p><p>स्पस्टीकरणमा सीमित कारबाही</p><p>स्थानीय तहको तेस्रो चरणको निर्वाचनअन्तर्गत प्रदेश नं। २ मा निर्वाचन कार्यक्रम सुरु भएयता आयोगले आचारसंहिता उल्लंघनका घटनामा ६ सय कारबाही गरेको छ । कारबाही केवल स्पष्टीकरण सोध्नेसम्मका मात्रै छन् ।स्थानीय तह निर्वाचन आचारसंहिता २०७३ र निर्वाचन ऐन २०७३ अनुसार आयोगले आचारसंहिता उल्लंघन गर्न दल र तिनका उम्मेदवारलाई स्पष्टीकरण सोध्नेदेखि नगद जरिवाना र उम्मेदवारी रद्द गर्नेसम्मको अधिकार छ ।</p><p>निर्वाचन आयोग ऐन २०७३ को दफा २३ को आचारसंहिता तथा कार्यान्वयनको व्यवस्थाअनुसार आयोगले दिएको आदेशबमोजिम काम कारबाही नरोक्ने वा बदर नगर्ने राजनीतिक दल, उम्मेदवार, व्यक्ति, संस्था, पदाधिकारी वा निकायलाई आयोगले एक लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्न सक्नेछ ।&nbsp;</p><p>कुनै उम्मेदवारले आयोगले बनाएको आचारसंहिताको उल्लंघन गरेको कारणबाट निर्वाचन स्वतन्त्र, स्वच्छ र धाँधलीरहित तवरबाट हुन नसक्ने कुरामा आयोग विश्वस्त भएमा त्यसको स्पष्ट आधार र कारण खोली आयोगले त्यस्तो उम्मेदवारको उम्मेदवारी रद्द गर्न सक्नेछ । यसरी उम्मेदवारी रद्द गर्नुअघि सम्बन्धित उम्मेदवारलाई सफाइको उचित मौका दिनु पर्नेछ । तर, आयोगले अहिलेसम्म कसैको उम्मेदवारी रद्दको कारबाही गरेको छैन ।</p><p>आयोग प्रवक्ता नवराज ढकाल आचारसंहिता उल्लंघनमा राजनीतिक दल र तिनका उम्मेदवारलाई स्पष्टीकरण सोधेर मात्रै लचिलो व्यवहार प्रदर्शन गरिएको बताउँछन् ।पछिल्लो समय आयोगका पदाधिकारीले सरकार प्रमुखसँग बारम्बार भेटघाट गरिरहेका छन् । निर्वाचन तयारीबारे प्रमुख आयुक्तले सरकारलाई ‘ब्रिफिङ’ गर्न सक्छन् ।</p><p>‘सरकार प्रमुखसँग तथा राजनीतिक दलका नेतालाई पटक(पटक भेटिरहनुले सरकारलाई चित बुझाएर मात्रै नीति निर्णय गर्ने परम्परा आयोगले बसाल्नु हो’, पूर्वनिर्वाचन आयुक्त श्रेष्ठ भन्छन्, ‘अत्यन्त जरुरी र समन्वय गर्नुपर्ने काममा बाहेक भेटिरहनुपर्ने जरुरी छैन । पावरको पछि लाग्न खोजेको देखिन्छ ।’अर्का पूर्वनिर्वाचन आयुक्त प्रा। वीरेन्द्र मिश्र पनि आफ्नो ६ वर्षे कार्यकालमा तीन पटक मात्रै तीनवटा प्रधानमन्त्रीलाई भेटेको स्मरण गर्छन् ।</p><p>‘पटक(पटक सरकार प्रमुखलाई प्रमुख आयुक्त र आयुक्तको टोली गएर भेट्नु संवैधानिक अंगको मर्यादाविपरीत कार्य हो’, उनले भने ।सवैधानिक अंगका पदाधिकारीले त्यसको स्वतन्त्र अस्तित्व र छवि नबिगार्ने गरी काम गर्नुपर्नेमा त्यो नभएको पूर्वप्रमुख आयुक्त श्रेष्ठ स्विकार्छन् ।</p><p>उनको भनाइमा आयोगका पदाधिकारीले नै आयोगमाथि हिलो छ्याप्ने काम भएको छ । ‘गाडी खरिददेखि अन्य कुरामा आयुक्तहरूको भूमिकामाथि प्रश्न उठेको छ । त्यो आफैंमा राम्रो होइन’, उनले भने ।</p><p>&nbsp;<i>गोविन्द लुईटेलले अन्नपूर्ण पोष्टमा लेख्नुभएको समाचार साभार गरिएको हो ।</i></p>

<p><span style="line-height: 1.42857;">काठमाडौं ।</span><br></p><p>यस बर्षको बडा दशैं आज घटस्थापना गरेसँगै सुरु भएको छ । दुर्गा पक्ष तिथि घटबढ नभई १५ दिननै पर्दा यसबर्षको दशैं शक्तिको साधनाका लागि उत्तम योग परेको पञ्चाङ्गं निर्णायक समितिले जनाएको छ ।</p><p><br></p><p>विगतबा वर्षहरुमा कुनै तिथि घटबढ हुँदा दुर्गा पक्ष १४ दिन वा त्योभन्दा पनि कम हुने गरेपनि यस वर्ष १५ दिनको दशैँ परेको छ ।</p><p><br></p><p>प्रत्येक वर्ष आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि शुरु हुने नेपालीको महान् पर्व वडा दशैँ आजदेखि शुरु भएको हो ।&nbsp;</p><p><br></p><p>यो पर्व आश्विन शुक्ल पूर्णिमासम्म १५ दिन धुमधामका साथ मनाउने गरिन्छ । वडा दशैँको पहिलो दिन आज घरघरमा वैदिक विधिपूर्वक दियो, कलश र गणेश स्थापना गरी घटस्थापना गरिने क्रम जारी छ । आजैदेखि दशैँ घरमा शक्तिकी अधिष्ठात्री देवी दुर्गाको आह्वान गरी पूजा आरम्भ हुन्छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>आज बिहानै नित्यकर्म समाप्त गरी नजिकको नदी वा चोखो स्थलबाट बालुवा अथवा माटो ल्याई गाईको गोबरले लिपपोत गरिएको पूजा कोठा अथवा दशैँ घरमा विधिपूर्वक राखेर त्यसमाथि जौ &nbsp;रोप्ने गरिन्छ । यसलाई जमरा राख्ने पनि भनिन्छ । जौको अंकुर दुर्गा देवीको प्रिय वस्तु भएकाले आज यव रोपण गरी दुर्गालाई चढाएर विजया दशमीको दिन टीका प्रसादसितै समृद्धिको प्रतीक पहेँलो जमरा लगाइन्छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>जमरामा जौबाहेक अरु अन्न रोप्ने शास्त्रीय विधि नभएको धर्मशास्त्रविद् एवं नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका अध्यक्ष प्रा डा रामचन्द्र गौतमले राससलाई जानकारी दिनुभयो । देशका विभिन्न भागमा कुल परम्परा र स्थान विशेषअनुसार जौसँगै अन्य अन्न पनि रोप्ने चलन छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>आजैका दिन विधिपूर्वक घट घडा स्थापना गरी त्यही घडामाथि शक्तिस्वरुपा दुर्गाको पूजा आराधना गरिने भएकाले आजको दिनलाई घटस्थापना भन्ने गरिएको हो । आज स्थापना गरिएको पूर्ण कलशको जलले अभिषेक गरी विजया दशमीका दिनमा दुर्गा देवीको प्रसाद लगाइन्छ । आज घटस्थापनाको साइत बिहान ९ बजेर ४१ मिनेटमा शुभ रहेको छ ।</p><p><br></p><p>दुर्गा देवीका तीन वटा रुप महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वतीको नवरात्रभर विधिपूर्वक आह्वान गरी पूजा गरिन्छ । महाकाली शक्तिको प्रतीक, महालक्ष्मी धनधान्य र ऐश्वर्यको प्रतीक एवं महासरस्वतीलाई विद्या तथा बुद्धिको प्रतीकका रुपमा पूजाआजा एवं आराधना गर्ने परम्परा नेपाली समाजमा छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>दुर्गाले आसुरी प्रवृत्तिको प्रतीकका रुपमा रहेका चण्ड, मुण्ड, शुम्भ, निशुम्भ र रक्तवीज लगायतका राक्षसलाई बध गर्न लिएका नौ वटा रुपको दुर्गा पक्षका अवसरमा विशेष पूजाआजा र आरधना हुन्छ । आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि पूर्णिमासम्मको १५ दिनलाई दुर्गा पक्ष भनिन्छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>यो पक्षको पहिलो दिन शैलपुत्री, दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी, तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा, चौथो दिन कुष्माण्डा, पाँचौँ दिन स्कन्दमाता, छैटौँ दिन कात्यायनी, सातौँ दिन कालरात्रि, आठौँ दिन महागौरी, र नवौँ दिन सिद्धिदात्रीको पूजा आराधना गरिन्छ । नौ वटा दुर्गाका रुपलाई नवदुर्गा पनि भन्ने गरिन्छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>दुर्गादेवीले आसुरी एवं राक्षसी प्रवृत्तिबाट मानवलाई जोगाएकाले समस्त मानवजातिले नै पूजा आराधना गर्ने शास्त्रीय नियम छ । “दुर्गा पूजा र दशैँ पर्व कुनै जात एवं धर्म विशेषको भनी शास्त्रीयरुपमा प्रमाण छैन, यो मानवमात्रको कल्याणका पक्षमा काम गर्ने शक्तिको प्रतीकका रुपमा मनाइन्छ”– धर्मशास्त्रविद् एवं समितिका अध्यक्ष गौतमले भन्नुभयो । दशैँ पर्वलाई असत्यमाथि सत्य र आसुरी शक्तिमाथि दैवी शक्तिको विजयको प्रतीकका रुपमा मनाउने गरिन्छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>दुर्गाको प्रतीकका रुपमा आजको दिनदेखि महानवमीसम्म प्रत्येक दिन फरकफरक गरी नौवटी कन्याको पूजा गरिन्छ । यसरी पूजा गरिने कन्या दुई वर्ष माथिका हुनुपर्ने शास्त्रीय विधान छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>वडादशैँको सातौँ दिन धार्मिक विधिअनुसार फूलपाती भित्र्याइन्छ भने महाअष्टमी र महानवमीका दिन बलि पूजा गर्नेले दशैँ घर, कोत र शक्ति पीठमा बलिसहित विशेष पूजा गर्दछन् ।&nbsp;</p><p><br></p><p>नवरात्रभर दुर्गा सप्तशती चण्डी, श्रीमद्देवी भागवत र अन्य देवी स्तोत्र एवं स्तुतिको पाठ गरिन्छ । यसअवसरमा नक्साल भगवती, शोभा भगवती, नाला भगवती, पलाञ्चोक भगवतीलगायत देशभरका शक्तिपीठमा पूजा आराधना एवं दर्शन गर्ने भक्तजनको भीड लाग्छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>आज विधिपूर्वक घरघरमा आह्वान गरी पूजा आराधना गरिने दुर्गा देवीलाई असोज १४ गते विजयादशमीका दिन बिसर्जन गरी मान्यजनबाट प्रसादका रुपमा टीका, जमरा र पूmल प्रसाद ग्रहण गर्ने गरिन्छ । असोज १४ गते देवी बिसर्जनको साइत बिहान ८ः०० बजेर एक मिनेटमा रहेको समितिले जनाएको छ । टीका प्रसाद ग्रहण गर्न साइत खोज्नेका लागि भने असोज १४ गते ११ बजेर ५५ मिनेटको साइत उत्तम रहेको अध्यक्ष गौतमले बताउनुभयो ।&nbsp;</p><p><br></p><p>विजया दशमीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमाका दिनसम्म आफ्ना मान्यजनबाट देवीको प्रसाद र आशीर्वाद ग्रहण गरिन्छ । पूर्णिमाका दिन धनधान्यकी प्रतीक महालक्ष्मीको व्रत बसी रात्रिमा जाग्राम रहेर पूजा लगाई धन ऐश्वर्यप्राप्तिको कामना गरिन्छ । यस दिन जाग्राम बस्ने मानिसलाई लक्ष्मीले धनधान्य दिई सम्पन्न बनाइदिने धार्मिक विश्वास छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>आजको दिन घटस्थापना गरेर राखेको जमरा कोजाग्रत पूर्णिमाकै दिन चोखो स्थानमा लगी बिसर्जन गरिन्छ । परम्पराअनुसार काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारमा रहेको दशैँ घरमा आजैदेखि वैदिक विधिअनुसार जमरा राखी शक्तिस्वरुपा दुर्गा देवीको पूजा आराधना शुरु हुन्छ ।&nbsp;</p><p><br></p><p>रोजगारी, अध्ययन एवं अन्य काम विशेषले आफ्नो घर बाहिर रहेका मानिस दशैँको अवसर पारेर घर फर्कने र परिवारका साथ बसेर मनाउने भएकाले यस पर्वलाई पारिवारिक पुनर्मिलनको पर्वका रुपमा समेत लिइन्छ ।</p>