जथाभावी सडक निर्माणले सुक्दै पानीका मुहान

पुस ७, २०७८ मा प्रकाशित
Published at 2021-12-22

219 views

काठमाडौं । तीन सय पालिकामा हालै गरिएको अध्ययनले पानीका मूल सुक्ने र सर्ने समस्या अत्यधिक बढेको पाइएको छ । जसका कारण पहाडी र हिमाली क्षेत्रका जनताको जनजीवन कष्टकर बन्दै गएको छ भने बसाइँ सरेका कारण कतिपय गाउँ नै खाली भएका छन् ।

परम्परागत मूल सुक्दा पिउने पानीका लागि विगतमा नामै नसुनेका लिफ्ट, बोरिङ, डिप ड्रिलिङजस्ता महँगो विकल्प रोज्नुपर्ने बाध्यतासमेत सिर्जना भएको छ । जसले गर्दा अन्य क्षेत्रमा लगानी गर्नुपर्ने अर्बौं बजेट पानीको जोहोका लागि खर्चिनुपर्ने अवस्था देखिएको छ ।

मुलुकका ७ सय ५३ पालिकामध्ये हिमाल, पहाड र चुरे क्षेत्रमा ४ सय ७५ वटा छन् । ४ सय ७५ मध्ये हिमाल, पहाड र चुरेका ५४ जिल्लाका ३ सय पालिकामा पानीको उपलब्धताबारे अध्ययन गरिएको हो । तराई/मधेसमा पानीका स्रोत सिधै नजोडिने भएकाले अध्ययनका लागि हिमाल, पहाड र चुरेका पालिकालाई छानिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । नेपाल पानी सदुपयोग फाउन्डेसन (एनडब्लूसीएफ) र अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) ले तराई–मधेसबाहेक पहाड र हिमालका ३ सय पालिकामा गरेको अध्ययनले करिब ७४ प्रतिशत पालिकामा पानीका मूल सुक्ने र ५८ प्रतिशतमा मूल सर्ने घटना भएको देखाएको छ ।

मुहान सुक्नुको प्रमुख कारणमध्ये अधिकांश नगरपालिकामा जथाभावी सडक र भवन निर्माण पाइएको छ । ५१ प्रतिशतमा मुहान सुक्नुमा जथाभाबी सडक र भवन निर्माणको भूमिका छ । अन्य कारणमा जलवायु परिवर्तन ४५, भूकम्प ४६, वन फँडानी ३२ र बाढी पहिरो ३० प्रतिशत देखिन्छ । पानीका मुहानमा असर नगरेको प्रतिशत भने ११ छ । अध्ययनका क्रममा तीन सय पालिकालाई सोधिएको प्रश्नको जवाफलाई आधार मान्दा यस्तो परिमाण देखिएको अध्ययनमा संलग्न वातावरण विज्ञानमा स्नातकोत्तर गरेकी भूमिका थापाले बताइन् ।

‘पहाडी र हिमाली क्षेत्रका पालिकामा पानीका मूल सुक्ने, मूल हराउने र मूल सर्ने घटनामा वृद्धि भएको पाइयो,’ अध्ययनमा संलग्न एनडब्लूसीएफका कार्यकारी संयोजक चिरञ्जीवी भट्टराईले भने, ‘यो समस्या आगामी दिनमा अझै बढ्ने देखिन्छ ।’ पछिल्लो दशक मुहानमा पानीको मात्रा घट्ने र मुहान सुक्ने क्रम बढेको देखिएको हो । अध्ययनअनुसार भौगोलिक विभाजनका आधारमा हेर्दा हिमाली क्षेत्रमा भन्दा चुरे क्षेत्रमा पानीका मुहान सुक्ने समस्या धेरै देखिन्छ । हिमाली क्षेत्रमा मुहान सुक्ने समस्या ६४ प्रतिशत छ भने चुरे क्षेत्रमा ७९ प्रतिशत ।
‘हिन्दुकुश हिमालय क्षेत्रमा मुहान पुनःस्थापनाका लागि मूलप्रवाहीकरण कार्यक्रम’ अन्तर्गत यो अध्ययन गरिएको हो । हिन्दुकुश हिमालय पर्वतीय क्षेत्रका ग्रामीण बासिन्दाका लागि बस्तीवरिपरिका मूल नै पानीका मुख्य स्रोत र जीविकोपार्जनका मुख्य आधार पनि हुन् । हिमाल, पहाड र चुरे क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा पानीका मूल छन् र एक करोडभन्दा बढी मानिस पानीका लागि तिनै मूलमा भर पर्छन् ।

अध्ययनमा भट्टराईसहित एनडब्लूसीएफका अध्यक्ष तथा मौसम, जल तथा विपद् जोखिम व्यवस्थापनविद् ङमिन्द्र दाहाल, एनडब्लूसीएफकी अनुसन्धानकर्ताद्वय भूमिका थापा र सुष्मा तिवारी तथा इसिमोडका हाइड्रोलोजिकल एनालिस्ट माधव ढकाल संलग्न थिए । अध्ययनका क्रममा ३ सय पालिकाका प्रमुख वा उपप्रमुख तथा प्रशासकीय अधिकृतसँग छलफल गरिएको थियो । विकासका नाममा जथाभाबी सडक तथा भौतिक संरचना बनाउनु, जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङ, इनार र डिप बोरिङ खन्नु र परम्परागत पोखरी मासिनुलाई मूल सुक्नाका मुख्य मानवीय कारण मानिएको छ ।

प्रतिक्रिया

सम्बन्धित खवर

ताजा समाचार

TopNepalNews copyright © 2021 News. All Rights Reserved. Website by Muncha Developers.