जग्गाको ब्यवस्थापन नहुदाँ पुर्ननिर्माणमा ढिलाई

<p><b>रामहरि न्यौपाने</b>,</p><p>विदुर । विनासकारी भूकम्पको कारण घरबाँस गुमाएका नुवाकोटका सुकुम्वासी र भूमिहीन भूकम्प पीडितले जग्गा अभावले घर बनाउनबाट बञ्चित भएका छन् । <br>चार वर्षअघि गएको ‘गोरखा भूकम्प’को कारण जिल्लामा ४१७ परिवार विस्थापित भएको र २५२ भूूमिहीन भएकामा आधा भन्दाबढीले अझै घर बनाउन बाँकी रहेको जिल्ला आयोजना कार्यान्वय इकाईले जनाएको छ । </p><p><br>जिल्लाको समग्र पुर्ननिर्माण ७५ प्रतिशत पूराहुदाँ जग्गा अभावले सुकुम्वासी र भूमिहीनको समस्या भने अझै कायमै रहेको इकाई कार्यालयका सूचना अधिकारी विशाल सापकोटाले जानकारी दिनुभयो । </p><p><br>उहाँको अनुसार भूकम्पको कारण नुवाकोटमा विस्थापित भएका ४१७ मध्ये हालसम्म २७१ परिवारले सरकारी अनुदानमा जग्गा खरिद गरेर नयाँ घर बनाएका छन् । यस्तै, २५२ भूमिहीन मध्ये ७७ परिवारले जग्गा खरिद गरेर आवास पुर्ननिर्माण गरेका छन । </p><p><br>भूकम्पको कारण घरमा क्षति र सुख्खा पहिरोले बस्ती बगाएपछि विस्थापित भएका तथा आफ्नो नाममा कहीँकतै जग्गा नभएका (भूमिहीन)लाई राष्ट्रिय पुर्ननिर्माण प्राधिकरणले सुरक्षित स्थानमा घडेरी खरिदका लागी रु दुई लाखसम्म अनुदान उपलब्ध गराउदै आएको छ ।<br>“घडेरी खरिदको लागी सरकारी अनुदान वितरण प्रक्रिया ढिला हुदाँ आवास निर्माण ढिलो भएको छ ।” सापकोटाले भन्नुभयो “समयमै जग्गा र अनुदान वितरण नहुदाँ विस्थापित परिवारले जोखिममै घर बनाएका छन् ।”</p><p><br>बस्ती जोखिम भएका कारण विस्थापितलाई जग्गा उपलब्ध गराउन र भूमिहीनलाई जग्गा दिने भनेर प्राधिकरणले निर्णण नगर्दा पुर्ननिर्माण प्रभावित भएको हो ।<br>विस्थापित मध्ये २६ परिवारले जोखिम स्थानमै घर बनाएका छन् भने २१ परिवारले अर्काको जग्गामा घर बनाएका कारण उनीहरुका लागी जग्गा खरिद गर्न दिइने रु दुई लाख र आवास निर्माणको लागी दिने थप रु तीन लाख अनुदान रोकिएको छ । </p><p><br>विस्थापितलाई पुर्नस्थापना एवम् भूमिहीनलाई जग्गा उपलब्ध गराउन पहल गर्दै आएको ‘पिपुल ईन निड’ र आत्म निर्भर सेवा केन्द्रबाट सञ्चालित ‘दिगो कार्यक्रम’का पैरवी अधिकृत कल्पना न्यौपानेका अनुसार जिल्लाबाट सिफारिस भएकामध्ये १४० भूमिहीन परिवारको प्राधिकरणको केन्द्रीय कार्यालयबाट निर्णय नहुदाँ उनीहरु अस्थायी टहरामै बसोबास गर्न बाँकी रहेको छ ।<br>विसं २०७२ बैशाख १२ मा गएको भूकम्पको कारण नुवाकोटमा ७६ हजार ८०९ परिवारको घर पूर्ण रुपमा क्षति पुगेको तथ्याङ्क रहेको छ । </p><p><br>तोकिएको मापदण्ड अनुसार भूकम्प प्रतिरोधी नयाँ घर निर्माणका लागी हालसम्म सम्झौता गरेर ७३ हजार ३७ परिवारले पहिलो किस्ता बापत रु ५० हजार रकम लिइसकेको इकाई कार्यालय विदुरले जनाएको छ । त्यसमध्ये ६७ हजार ६१२ परिवारले घरको जगतह बसालेर दोश्रो किस्ता बापत रु दुई लाख तथा ५५ हजार १५ परिवारले नयाँ घरको पुर्ननिर्माण सम्पन्न गरेर तेश्रो किस्ता बापत रु तीन लाख बुझिसकेका छन् । <br><br><br></p>