तिहारको दोश्रो दिन आज कुकुरको पूजा गरिदै

Posted on: November 06, 2018 | views: 2972

२० कात्तिक, काठमाडौ । नेपालीहरुको दोस्रो ठूलो पर्व तिहारको दोस्रो दिन आज कुकुरको पूजा गरेर कुकुर तिहार मनाउन लागिएको छ । घरको रक्षक र इमान्दार जन्तुका रुपमा समेत वर्र्षको एकपटक कुकुरलाई पुज्ने परम्परा अनुसार आज ककुरको पूजा गरेर ककुर तिहार मनाउन लागिएको हो ।


आजको दिन कुकुरलाई मीठा–मीठा खानेकुरा खुवाएर टिका र माला लगाइ पुज्ने गरिएको छ । कुकुर तिहारको दिनलाइ नरक चतुर्दशी तिथीको रुपमा समेत मनाइने गरिएको छ । नरक चतुर्दशी समेत भएकााले आज बिहानैदेखि नदी, जलकुण्ड तथा खोला तलाउमा स्नान गर्ने धार्मिक पराम्परा तथा विश्वास रहेको छ । महाभारतका अनुसार सत्यवादी युधिष्ठिरलाई समेत स्वर्गको यात्रा गराउने सौभाग्य कुकुरले पाएकाले घर–घरको संरक्षकको जिम्मेवारी सम्हाल्न सक्षम मानिदै यमपञ्चकको दोस्रो दिन हिन्दु धर्मालम्वीहरुले कुकुरको पूजा गर्ने गरेका छन् ।


यसैबीच, आज नै अरुणोदयकालमा नदी तथा तलाउमा गई स्नान, तर्पण गरेर यमदीप दक्षिण फर्काएर बगाउनाले मृत्युपश्चात् नरकको दर्शन गर्नु नपर्ने धार्मिक विश्वासको आधारमा आज नरक चर्तुदशी मनाउन लागिएको छ । नरक नुहाउने विधिसमेत बत्ती बालेर बगाउदै नरक बगाउने गरिएको छ । कात्तिक शुक्ल त्रयोदशीदेखि कात्तिक शुक्ल द्धित्तियासम्म मनाईने तिहार पर्वको पहिलो दिन हिजो काग तिहार गरी यमपञ्चक तथा तिहार पर्वको सुरुवात गरिएको हो ।
यमपञ्चक अर्थात् तिहार पर्वको पहिलो दिन हिजो कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन काग तिहार र धनवन्तरी जयन्ती मनाइएको छ भने भोलि २१ गते लक्ष्मीपूजा, कात्तिक २२ गते गाई, गोरु तिहार, कृषक र गोवद्र्धन पूजा गर्ने गरिएको छ ।


त्यही दिन नेवार समुदायले मनाउने नयाँ वर्ष अर्थात् नेपाल संवत् ११ सय ३९औँ नेपाल संवतको सुरुवात हुने र म्हः पूजा अर्थात् आत्मपूजा समेत गर्ने गरिएको छ । तिहार पर्वको मुख्य दिन कात्तिक २३ गते शुक्रबार भाइटीका परेको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका अध्यक्ष प्रध्यापक डाक्टर रामचन्द्र गौतमले जानकारी दिनुभएको छ ।


 कुल परम्पराअनुसार कसैले लक्ष्मीपूजाको दिन बिहान पनि गाई पूजा गर्ने गरेका छन् । शास्त्रीयरूपमा गाईको पूजा भने कार्तिक शुक्ल प्रतिपदाकै दिन २२ गते बिहीबार हुनुपर्ने समितिले जनाएको छ । यसवर्षको भाइटीकाको शुभसाइत कात्तिक २३ गते शुक्रबार बिहानको ११ बजेर ५५ मिनेटमा उत्तम रहेको समितिका अध्यक्ष गौतमले जानकारी दिनुएको छ ।
टिकाको दिन दिनभर नै टिका लगाउन सकिने भएपनि बिहान ११ बजेर ५५ मिनेटमा शुभ साइतमा लगाउदाँ राम्रो हुने बताइएको छ । भाइटीकामा दाजुभाइले पश्चिम फर्केर बस्न र दिदीबहिनीले पूर्व फर्केर टीका लगाउन उत्तम रहेको छ । टिकाको दिन दाजुभाई, दिदीबहिनीले आपसी स्नेह, सत्कार तथा पूजा गरी भाइटीका मनाउँदा दाजुभाईको यश तथा आयु बढ्ने र अपासी सम्बन्धमा सुखी तथा सम्पन्न हुने हिन्दु धर्मालम्बीहरुको विश्वास रहेको छ ।


बौद्धिक समयमा बलि नामक राजाले आफ्नो राज्यभर झकिझकाउका साथ दीपावली गरी विष्णुलाई खुसी तुल्याएकाले यम पञ्चकभर तीनै लोकको राज्यभोग गर्न पाउने बरदान पाएको तथा यसै समयमा धनकी देवी महालक्ष्मीले सबैको घरमा बास गरी धनधान्यले पूर्ण पारिदिएको कथासंग तिहार पर्वलाई जोडेर हेर्ने गरिएको छ ।


यमराज पनि पाँच दिन आफ्ना दैनिक काम स्थगन गरी बहिनी यमुनाकहाँ अतिथिका रुपमा बसेर भाइटीका ग्रहण गर्ने भएकाले तिहार पर्वलाई यमपञ्चकको रुपमा मनाइने गरिएको छ ।  
यमराज आफ्ना दैनिक काम छाडेर हिजोदेखि पाँच दिनसम्म बहिनी यमुनाको घरमा पाहुनाका रुपमा बिराजमान हुने जनविश्वासमा तिहार पर्व मनाउन सुरु गरिएको हो ।
बहिनी यमुनाबाट पूजिएका यमराजले पाँच दिनसम्म बस्त्र, अलंकार आदि प्रदान गर्ने भएकाले तिहारलाई यम पञ्चकको रुपमा समेत चिनिने गरिएको छ । कार्तिक कृष्ण त्रयोदशी देखि पाँच दिनसम्म मनाइने तिहारलाई फूल र दिपबत्तिको पर्वको रुपमा समेत मनाइने गरिएको छ ।


तिहार पर्वको अवशरमा हिजोदेखि यमदीप दान गर्नाले यम यातनाबाट मुक्त भइन्छ भन्ने हिन्दुधर्मालम्वीहरुको धार्मिक विश्वास समेत रहेको छ । यमदीप दक्षिण फर्काएर गर्नुपर्ने धार्मिक विधि रहेका छ । तिहार पर्वको अवशरमा काग, कुकुर, गाई, गोवद्र्धन, दाजुभाइ र दिदीबहिनीका अतिरिक्त बलि राजालाई समेत मीठा खाना खान दिने र पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ ।     


    बलि राजाले पठाएको भन्दै तिहार पर्वको मौलिक सस्कृति बोकेको देउसी भैली पनि हिजोदेखि खेल्न थालिएको छ । समूहमा एक जनाले भट्याउने र अरुले स्वर ढाक्दै आगामी ठूलो एकादशी पर्वसम्म देउसी भैलीको संगीत तथा धार्मिक कथा वाचनले तिहार पर्वको उमङ्गलाई उत्सवमय बनाउने गरेको छ ।


आपसमा भेला भएर यमराज तथा भगवानको जीवनीमा आधारित भएर लोक लयमा गाइने देउसीभैलोका समूहले दिएको आसिक पूरा हुने विश्वासमा देउसी भैली समूहलाई पूजा गरेर दान दक्षिणा समेत दिने गरिएको छ । गृह मन्त्रालयले देउसी भैलो खेल्न रातीको १० बजेसम्मको समयसीमा तोक्दै त्यसपछि खेल्न नपाइने जनाएको छ  ।