पीडितका पीडा ‘ज्युँ का त्युँ’- ‘व्यवस्था फेरिए अवस्था फेरिएन’

Posted on: March 16, 2018 | views: 2388

पप्पु गुरुङ्ग । झन्डै एक दशक अघि जगबुडा नदीमा आएको बाढीले घर खेत पूर्ण रुपमा बगाएपछि माया देबी सुनार बाढी पीडित बन्न पुगे । बाढीले उनि संग भएको कच्ची घर पूर्ण रुपमा नदीले कटान गरेको थियो भने भएको कच्ची घर समेत बग्यो । घर बगाएपछि विरक्तिएका माया सुनार अहिले माहाकाली नगरपालिका वडा नं. १० को सोही स्थानमा सानो टहरा बनाएर आश्रय लिईरहेका छन् ।

केही दिनका लागी ब्यक्तीगत र सरकारी लगाएतका दाताले तत्कालका लागि दिएको राहत पेट पाल्यौ, उनले भने –‘पीडित बनेको दशक पुगिसक्दा पनि मलम लगाउन बस्तीमा कोही पनि आएको छैन् ।’ लामो समय देखि माहाकाली नगरपालिकाको कुतियाकवर बस्तीमा बस्दै आएका माया देबी सुनारलाई जहान परिवारको भोक टार्नै धौ–धौ छ् । ‘देशमा राजतन्त्रको अन्त्य हुदै, लोकतन्त्र गणतन्त्र पछि स्थानिय तथा प्रदेश र प्रतिनिधी निर्वाचन पनि आयो भन्छन्’ उनले भने– ‘हाम्रो बस्तीमा भने खुसियाली हराएको धेरै भईसक्यो ।’

माहाकाली नगरपालिकाको वडा नं. १० मा जगबुडा नदी र महाकाली नदीमा बाढी आएपछि महाकाली नदीमा आएको तिब्र गतीको पानीको बहवाले जगबुडा नदीको पानीलाई रोकिदिएपछि जगबुडा नदीको पानी ओभरफ्लो भएर बस्तीमा पस्ने गर्छ ।

बस्तीमा पानी पसेपछि उनिहरु बिस्तापित हुने गर्छन् । पानीको बहाव कम भए संगै प्रायः स्थानीयवासी घरमा फर्किन्छन । महाकाली नदीको कटानबाट पूर्ण रुपमा माहाकाली नगरपालिकाको वडा नं. १० को कुतियाकवर र अठार नम्वर पिल्लर बस्ती विस्थापित भएर बिद्यालयहरुमा आश्रय लिने गर्छन् ।

कुतियाकवरको पश्चिम दिशा स्थित रहेको अठार नम्वर पिल्लर बस्तीको त्यस्तै बेहाल छ् । बाढीले जगबुडा नदी किनारका अन्न उब्जाएर खाने खेत वर्षै पिच्छे कटान गर्ने थालेपछि माहाकाली नगरपालिकाको वडा नं. १० को अठार नम्वर पिल्लर बस्तीका किसानहरु चिन्तित बनेका छन् । भारतको नाङ्ला स्केपबाट आएको पानीले माहाकाली नगरपालिकाको अठार नम्वर पिल्लर बस्ती उच्च जोखिममा पर्दै आएका छन् ।

‘कतिबेल राती नदी आएर घर बगाएर लाने हो थाहा छैन्’ अठार नम्वर पिल्लर बस्तीका स्थानियहरु बताउछन् । नगरपालिकाको वडा नं. १०, अठार नम्वर पिल्लर बस्ती जगबुडा नदीले खेत कटान गर्ने गरेकाले अन्न उब्जाउ गरेर खाने खेत समेत घट्दै गएको र रोकथामका लागि समेत केही पहल नभएकाले उनिहरु चिन्तामा पर्न थालेका छन् । सिमा क्षेत्रमा भारतिय सिमा सुरक्षा बल एसएसबीको ज्यादती सहदै बसेको उनिहरुलाई जगबुडा नदीले जग्गा कटान गर्न थालेपछि पिडा अझ थपिएको हो ।

जगबुडा नदीमा आएको बाढ आएको कारण उनिहरुको खेती योग्य जग्गा तीव्र रुपमा खेत कटान गर्दै आएपछि पनि कसैले उनिहरुको पिडा बुझ्नै प्रयास नगरेको उनिहरुको भनाई रहेको छ् । जग्गा कटानी भएपछि अठार नम्वर पिल्लर बस्ती बिस्तापितको संघारमा छ् । बाढीले खेतनै बगाएर खाद्यान्नको चरम अभाव भोग्नु पर्ने अवस्था रहेका धेरै उदाहरण छन् ।

जगबुडा नदीले कुतियकवर र अठार नम्वर पिल्लर बस्तीको दर्जनौ बिघाह जग्गा कटानी गरिसकेको माहाकाली नगरपालिका वडा नं. १० का अध्यक्ष नर बहादुर सुनारले जानकारी दिएका छन् । ‘महाकाली नदी र जगबुडा नदीमा आएको बाढीको कारण कुतियकवर र अठार नम्वर पिल्लर बस्ती बिस्तापित हुने खतरा बढेको छ्’ माहाकाली नगरपालिका वडा नं. १० का वडा अध्यक्ष नर बहादुर सुनारले भने ।

बस्तीको समस्याको बारेमा माहाकाली नगरकार्यपालिकाको बैठकमा ब्यापक छलफल चलाउदै आएको वडा अध्यक्ष नर बहादुर सुनारले बताएका छन् । अझै सम्म नेपाल सरकारको थोरै रकम पनि बिकास निमार्ण कार्यमा लगानी नलगाएको उक्त बस्ती हो । स्थानियबासी हिरा राना क्षेत्री अनुसार भारतको नाङ्ला स्केपबाट जगबुडा नदीमा आएका बाढले केही महिनामा यता गोरख सिंह, दान सिंह भाट, सुन्दर ओली, मनु रावत लगाएत दर्जनौ बिघाह स्थानियहरुको खेती योग्य जग्गा कटानी गरेको बताईएको छ् ।

नदी रोकथामको उचित प्रबन्ध नहुदा यस्तो समस्या झेल्नु परेको कृषक मनु रावतले बताउछन् । करिब १० विघाह जग्गा कटानी भएपछि अठार नम्वर पिल्लर बस्ती बिस्तापित हुने खतरा देखिएको हो । जगबुडा नदीमा आएको बाढले जग्गा कटान गर्न थालेपछि स्थानीयवासी ठुलो समस्यामा परेका छन् । २०४६ साल सम्म २२ घरधुरी रहेको र हाल आएर बाढी र सिमामा भारतियहरुको ज्यादतीको कारण अठार नम्वर पिल्लर बस्तीमा ६ घरधुरी बचेको माहाकाली नगरपालिका वडा नं. १० का वडा अध्यक्ष सुनारले बताए ।

माहाकाली नगरपालिका कार्यालय र नेपाल रेडक्रसको महाकाली नदी समावेशी समुदायमा आधारित विपद् ब्यवस्थापन परियोजना गरि २३ लाख ५० हजार अठार नम्वर पिल्लर बस्तीको जैबिक बा“ध निर्माणको रकम छुट्याईएको र चाडै जैबिक बा“ध निमार्ण गर्ने तरखरमा रहेको वडा अध्यक्ष सुनारले बताएका छन् । सिमा क्षेत्रमा भारतिय पक्षबाट हुने ज्यादती संगै जगबुडा नदीको कटानीको दोहोरा पीडा खेप्नुपरेको उनीहरुको गुनासो छ् ।
हिरा देबीले खेतबाट उत्पादित अन्न बेचेर परिवार पाल्ने र पढाउने गर्थे अरु केही मात्रामा खेत भए पनि उब्जाउ धेरै हुने बगरमै खेत बढी भएकाले उनी मुख्य बगरको खेतमै आश्रित थिए तर अहिले आएर नदीले खेत कटान गरेपछि उनलाई परिवार पाल्न र पेट भरि खान नपाउने चिन्ताले सताउने गरेको छ् । बर्षेनी नदीको सतह र आकार बढ्दै जाने र धार परिवर्तन गरी बस्ती तिर सोझिने हुदा अठार नम्वर पिल्लर बस्ती उच्च जोखिममा परेको स्थानीयहरु बताउछन् ।