जग्गा अभावले नुवाकोटका २८ विद्यालयको पुर्ननिर्माण अन्योल, भारतीय दूतावासले पनि ठग्यो

Posted on: November 19, 2018 | views: 184

-रामहरि न्यौपाने
नुवाकोट । विद्यालयको आफ्नै नाममा जग्ग्गा नहुदाँ भूकम्पले क्षतिग्रस्त नुवाकोटका २८ विद्यालयको पुर्ननिर्माण अन्योल भएको छ ।

विसं २०७२ बैशाख १२ को विनासकारी भूकम्पले भवनमा क्षति पुगेपछि ती विद्यालयको आफ्नै नाममा जग्गा नहुदाँ पुर्ननिर्माणको लागी दाता र सरकारी निकायले भवन बनाउन बजेट छुट्टाएपनि जग्गा अभावले रोकिएको छ । क्षतिग्रस्त विद्यालयको पुर्ननिर्माण नहुदाँ विद्यार्थीहरु टहरामा अध्ययन गर्न बाध्य हुदै आएको जिल्ला आयोजना कार्यान्वय इकाई (शिक्षा)का प्रमुख बिरेन्द्रजंग थापाले जानकारी दिनुभयो ।
उहाँको अनुसार भूकम्पले क्षति पुगेका विद्यायलको पुर्ननिर्माणमा स्वदेसी तथा विदेसी सँस्था र सरकारी निकायको सयुक्त प्रयास जारी रहेपनि जग्गा नभएका विद्यालयमा भवन बनाउन लगानीको लागी कानूनी जटिलताले बजेट तर्जुमा गर्न सकिएको छैन ।

“कार्यविधि अनुसार विद्यालयको भवन निर्माणको लागी लगानी गर्न आफ्नै नाममा जग्गा भएको हुनुपर्ने प्रावधान रहेको छ ।” थापाले भन्नुभयो “टहरामा कक्षा सञ्चालन हुदै आएको देखेर पनि सरकारी लगानी र भवन बनाउने भनी कार्यक्रम लिएर आएका दातालाई रोक्न बाध्य छौ ।”

विद्यालय स्थापनाको समयमा सार्वजनिक जग्गामा संरचना बनाएर चलाउदै आएपनि भूकम्प पश्चात सरकारी निकायले रकम निकासा तथा सँस्थालाई निर्माणको जिम्मा दिन विद्यालयको आफ्नै नाममा जग्गा भएको हुनुपर्ने बाध्यकारी भएपछि विद्यालयको पुर्ननिर्माण अन्योल भएको हो । आफ्नो नाममा जग्गा नभएका विद्यालयलाई जग्गा प्राप्ती गर्न पत्राचार गरेपनि कुनैबाट पनि आशालाग्दो पहल नभएको इकाईका ईञ्जिनियर सुमन पोखरेलले जानकारी दिनुभयो । जग्गा प्राप्तीको लागी विद्यालयको आन्तरिक श्रोतमार्फत खरिद र दाताबाट प्राप्त गर्न सकिने भएपनि त्यो प्रभावकारी बन्न सकेको छैन ।

जग्गा अभावमा भूकम्पले क्षति पुगेका भवनको पुर्ननिर्माण गर्न नसक्नेमा गुफादेवी आधारभूत बागेश्वरी, पञ्चकन्या आधारभूत मदानपुर, रामजानकी आधारभूत मदानपुर, भैरवकुण्ड आधारभूत रातमाटे, जानकी आधारभूत घ्याङफेदी, मागेन आधारभूत घ्याङफेदी, नारायण आधारभूत गाँउखर्क, कल्लेरी आधारभूत राउतवेशी, कृष्ण आधारभूत शिखरवेशी रहेका छन् ।


जग्गा अभावमा पुर्ननिर्माण नभएको अन्य विद्यालयमा बज्रदेवी आधारभूत सामरी, कालिका आधारभूत कल्याणपुर, महालक्ष्मी आधारभूत विदुर, बाघभैरव आधारभूत विदुर, महालक्ष्मी आधारभूत खानीगाँउ, दुर्गमतारा आधारभूत भाल्चे, नमूना आधारभूत सिक्रे, स्याउरेभूमे अधारभूत सिक्रे, अष्टदेवी आधारभूत महाकाली, भूमेदेवी आधारभूत महाकाली, ग्राहीथुम आधारभूत महाकाली, जानकी आधारभूत महाकाली नेपाने आधारभूत महाकाली रहेका छन् ।

यस्तै, कालिकादेवी मावि समुन्द्रादेवी, महालक्ष्मी आधारभूत ओखरपौवा, मानेघ्याङ आधारभूत चाउथे, नवसिर्जनशील आधारभूत चाउथे, कल्पेश्वरी आधारभूत उर्लेनी र शंखनाथ आधारभूत खरानीटार रहेका छन् ।

जग्गा अभावले पुर्ननिर्माण हुन सकेको मध्ये कालिकादेवी मावि दाताको सहयोगमा सञ्चालनमा रहेको सँस्थागत विद्यालयको पक्कि भवन मार्फत सञ्चालनमा रहेको छ भने बाँकी टहरामै चलिरहेको शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई नुवाकोटले जनाएको छ ।

 जग्गा अभावबाट नै जिल्लामा प्राविधिक शिक्षा अध्ययन गरी उत्कृष्ट शिक्षा प्रवाह गर्दै आएको थानापतीको जनज्ञान निकेतन माविको भवन पनि मर्मतमा कठिनाई भएको छ । “विद्यालयको हालको पक्कि संरचनामा आंशिक क्षति पुगेको छ ।” पोखरेलले भन्नुभयो “विद्यार्थी अन्यत्र स्थान्तरण गर्न जग्गा अभावले क्षतिग्रस्त भवनमा अध्ययनरत विद्याथीलाई सुरक्षित बनाउन सकिएको छैन ।”

भारतीय दूतावासले काम गरेन :
भूकम्पले क्षति पु-याएको विद्यालयको पुर्ननिर्माण तथा मर्मतको लागी भारत सरकारले जिम्मा लिएको दश विद्यालयको काम अझै सुरु गरेको छैन ।
 भारत सरकारको सहयोगमा भूकम्पअघि निर्माण गरेका पाँच विद्यालयको मर्मत र नयाँ पाँच विद्यालयको सबै संरचना बनाउने जिम्मेवारी लिएपनि काम सुरु नगरेको जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाईले जनाएको छ ।

इकाईका सूचना अधिकारी पोखरेलका अनुसार ऐसेलुभूमे मावि काहुले, पञ्चलिङ्गे मावि काहुले, पिमल्टार मावि तारुका, कालिका मावि चाउथे र सरस्वती मावि गाँउखर्कको निर्माण गर्न दूतावासले बोलपत्र आह्वान गरी निर्माण व्यवसायी चयन गरेपनि कार्य अनुमति स्वीकृत नदिदाँ पुर्ननिर्माण अन्योल भएको हो । ती विद्यालयको पुर्ननिर्माणको लागी एक विद्यालयमा रु पाच करोडको हाराहारीमा कामगर्न दूतावासले निर्माण व्यवसायी छनोट गरेको थियो । भवन अभावले ती विद्यालयका विद्यार्थी टहरामा अध्ययन गदै आएका छन् ।

भारतीय सहयोगमा भूकम्पअघि निर्माण गरेका पाँच विद्यालयको मर्मतको कामपनि दूतावासले सुरु गरेको छैन । आंशिक क्षति पुगेका जिल्लाको गणेश मावि हल्दे, शंखाादेवी मावि गोस्र्याङ, नारायणीदेवी मावि खानीगाँउ, कामरुदेवी मावि दुईपिपल र पञ्चकन्या भूमे आधारभूत विद्यालय सूइरेचउर छन् । ती विद्यालयको मर्मतको जिम्मेवारी लिएको दूतावासले काम सुरु नगर्दा विद्यार्थी जोखिम भवनमा अध्ययन गर्न बाध्य छन् ।



पुर्ननिर्माण सम्पन्न गर्न अझै तीन वर्ष लाग्ने :

भूकम्पले क्षति पुगेका विद्यालयको पुर्ननिर्माणको लागी यहाँ अझै तीन वर्ष लाग्ने भएको छ । नेपाल सरकारले क्षतिग्रस्त विद्यालयको पुर्ननिर्माण गर्न राष्ट्रय पुर्ननिर्माण प्राधिकरण गठन गरे पश्चात तीन वर्ष भित्र सम्पन्न गर्ने बताएपनि लक्ष्य अनुसार कार्य नहुदाँ थप समय लाग्ने देखिएको इकाईका ईञ्जिनियर तथा सूचना अधिकारी सुमन पोखरेलले बताउनुभयो । उहाँको अनुसार हालसम्म जिल्लाको ४४८ विद्यालय मध्ये करीब १०० को पुर्ननिर्माण सकिएको छ ।

कार्य जारी रहेको मध्ये हाल जिल्लाको १९५ विद्यालयका ८५६ कक्षाकोठा बनेका छन् भने २७३ विद्यालयको तीन हजार ६३१ कक्षाकोठा निर्माण भइरहेको छ । आंशिक क्षति पुगेका ४४ विद्यालयका ३१९ कक्षाकोठाको मर्मत जारी रहेको छ । जापानी अन्र्तराष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका)ले विद्यालयको लागी आवश्यकै सबै संरचना सहितको नयाँ भवन निर्माणको जिम्मा लिएको ६३ विद्यालय मध्ये बल्ल दुईवटा सम्पन्न भएको छ ।

पुर्ननिर्माण हुन बाँकी विद्यालय मध्ये अधिकांश सडकको पहुँच बाहिर भएकाले निर्माण सामाग्रि पु-याउन कठिन हुदाँ पुर्ननिर्माणको लागी अहिलेको गतिमा सम्पन्न हुन आर्थिक वर्ष २०७७÷०७८ लाग्ने इकाईका पोखरेलले बताउनुभयो ।